W historii Citroëna niewiele modeli tak trafnie łączyło awangardową stylistykę, nowoczesną technikę i codzienną użyteczność jak BX. Zaprezentowany w 1982 roku pod wieżą Eiffla, a następnie podczas Salonu Samochodowego w Paryżu, szybko stał się jednym z największych sukcesów marki. Zaprojektowane przez Bertone nadwozie, stworzone pod kierunkiem Marcella Gandiniego, wyróżniało się odważną, geometryczną sylwetką, która do dziś pozostaje jednym z symboli motoryzacyjnych lat osiemdziesiątych. Do 1994 roku powstało ponad 2,3 miliona egzemplarzy BX-a, lecz właśnie rok 1986 przyniósł wersję, która nadała tej konstrukcji prawdziwie sportowy charakter – BX GTi.
Lipcowa modernizacja całej gamy była znacznie czymś więcej niż kosmetycznym liftingiem. Samochód otrzymał szersze błotniki, nowe zderzaki wykonane z barwionego tworzywa, inaczej zintegrowane kierunkowskazy oraz pełne zabezpieczenie antykorozyjne poprzez cynkowanie karoserii. Za projekt zmian odpowiadał Carl Olsen, znany również z późniejszych prac nad Citroënami AX i CX drugiej serii. Jego zadaniem było stworzenie samochodu, który zastąpi zarówno BX 19 GT, jak i bardziej radykalnego BX Sport, oferując osiągi pierwszorzędnego auta sportowego bez rezygnacji z komfortu rodzinnej limuzyny.
BX GTi mierzył 4,24 metra długości i już na pierwszy rzut oka zdradzał swoje ambicje. Charakterystyczny tylny spojler, przednie reflektory przeciwmgłowe przejęte z wersji Sport, specjalne kołpaki oraz opony o sportowej charakterystyce podkreślały dynamiczny wizerunek. Dyskretne emblematy GTI umieszczone na tylnych błotnikach i klapie bagażnika były jedynym wyraźnym podpisem tej wyjątkowej odmiany.
Najważniejsze kryło się jednak pod maską. Czterocylindrowy silnik 1.9 z elektronicznym wtryskiem paliwa, wyposażony w ośmiozaworową głowicę, rozwijał 125 KM oraz 175 Nm momentu obrotowego. W połączeniu z masą własną wynoszącą jedynie 1025 kilogramów dawało to imponujący stosunek masy do mocy – zaledwie 8,2 kg na każdy koń mechaniczny. Dzięki temu BX GTi osiągał prędkość bliską 200 km/h i oferował dynamikę, której nie musiał wstydzić się wobec wielu uznanych europejskich rywali.
To jednak nie sam silnik decydował o wyjątkowości tego Citroëna. Jak przystało na markę z podwójnym szewronem, GTi korzystał z hydropneumatycznego zawieszenia, będącego jednym z największych osiągnięć francuskiej inżynierii. W tej odmianie zostało ono odpowiednio usztywnione, aby zapewnić bardziej precyzyjne prowadzenie, zachowując jednocześnie niezwykłą zdolność pochłaniania nierówności. Cztery hamulce tarczowe, wspomaganie kierownicy oraz dostępny opcjonalnie system ABS tworzyły samochód, który potrafił być jednocześnie szybki, pewny i niezwykle komfortowy.
Równie nowoczesne było wnętrze. Citroën oferował bogate wyposażenie obejmujące regulowane na wysokość welurowe fotele, centralny zamek, elektrycznie sterowane lusterko pasażera, sześciowskaźnikowy zestaw zegarów czy instalację przygotowaną do montażu radia. Lista opcji była równie imponująca – obejmowała między innymi skórzaną tapicerkę, elektryczny szyberdach, komputer pokładowy, klimatyzację, aluminiowe obręcze oraz zestaw audio Hi-Fi. BX GTi doskonale wpisywał się więc w oczekiwania młodych kierowców końca lat osiemdziesiątych, którzy nie chcieli wybierać pomiędzy sportem a praktycznością.
Prawdziwa rewolucja nadeszła w 1988 roku wraz z debiutem BX GTi 16V. Nowy silnik XU9J4 o pojemności 1905 cm³, wyposażony w szesnastozaworową głowicę, osiągał 160 KM przy 6500 obr./min. Samochód rozpędzał się do 218 km/h i przyspieszał od 0 do 100 km/h w 7,9 sekundy, stając się pierwszym seryjnie produkowanym francuskim autem wyposażonym w wielozaworowy silnik. Otrzymał również standardowy ABS, bardziej agresywną stylizację z progami, aluminiowymi felgami i sportowym wnętrzem utrzymanym w czerni.
Rok później Citroën zaprezentował kolejną interesującą odmianę – BX GTi 4×4. Stały napęd obu osi wykorzystywał skrzynię rozdzielczą oraz mechanizm różnicowy o ograniczonym poślizgu na tylnej osi, a moment obrotowy rozdzielano w proporcji 53:47 między przód i tył. Kierowca mógł dodatkowo elektrycznie zablokować centralny mechanizm różnicowy, znacząco poprawiając możliwości jazdy po nawierzchniach o słabej przyczepności.
W ostatnich latach produkcji GTi konsekwentnie unowocześniano. Od 1990 roku silniki dostosowano do benzyny bezołowiowej, nieznacznie redukując moc do 123 KM. W 1991 wspomaganie kierownicy stało się wyposażeniem seryjnym, poprawiono również wyciszenie kabiny, a sportowa kierownica i aluminiowe felgi z wersji 16V trafiły do standardu. Rok później klimatyzacja również przestała być dodatkiem, a cała gama otrzymała większy, 66-litrowy zbiornik paliwa.
W lipcu 1993 roku, wraz z upowszechnieniem katalizatorów, Citroën zakończył produkcję BX GTi. Pozostał jednak samochód, który idealnie oddaje ducha swojej epoki – odważny technicznie, lekki, komfortowy i szybki. Czterdzieści lat po debiucie nadal przypomina, że sportowa limuzyna nie musi oznaczać kompromisu między emocjami a codzienną funkcjonalnością.
Źródło, Zdjęcia: Citroën
