W drugiej połowie lat 30. radziecka motoryzacja dopiero budowała swoje przemysłowe podstawy. W Moskwie powstawały przede wszystkim samochody użytkowe i reprezentacyjne, dlatego pomysł stworzenia prawdziwego samochodu sportowego był przedsięwzięciem niemal eksperymentalnym. Właśnie w takich warunkach narodził się niezwykły ZIS-101 Sport – jedyny w swoim rodzaju roadster oparty na podzespołach reprezentacyjnego ZIS-101.
Projekt zrodziła grupa młodych konstruktorów moskiewskiego zakładu ZIS. Nad samochodem pracowali m.in. Anatolij Puchalin, Nikołaj Pulmanow i Władimir Kremieniecki, zaś za kształt nadwozia odpowiadał Valentin Rostkow. Co istotne, inicjatywa wyszła od samych inżynierów, którzy chcieli udowodnić, że radziecki przemysł potrafi stworzyć maszynę zdolną do osiągania wysokich prędkości. Projekt otrzymał następnie oficjalne wsparcie fabryki.
Pod efektownym nadwoziem kryła się technika wywodząca się z ciężkiego ZIS-a 101. Konstruktorzy skrócili rozstaw osi do około 3570 mm, zachowując przedni silnik i napęd tylnych kół. Dwuosobowy roadster otrzymał charakterystyczne, aerodynamiczne nadwozie z reflektorami zintegrowanymi z przednimi błotnikami. Jak na końcówkę lat 30. jego stylistyka była wyjątkowo nowoczesna.
Najważniejszym elementem była jednak jednostka napędowa. Rzędowy, ośmiocylindrowy silnik o pojemności około 6,1 litra został gruntownie zmodyfikowany. Dzięki zwiększeniu stopnia wysilenia, zastosowaniu zmian konstrukcyjnych oraz odpowiedniemu układowi zasilania osiągał około 135-141 KM przy 3300 obr./min. Napęd przekazywano przez trzybiegową mechaniczną skrzynię, a tylna oś otrzymała nowoczesną wówczas przekładnię hipoidalną.
Rezultaty były imponujące. Podczas prób samochód osiągnął około 162 km/h, co w realiach radzieckiej motoryzacji końca lat 30. było wynikiem wyjątkowym. ZIS-101 Sport nie był jednak lekkim samochodem wyścigowym – jego masa przekraczała dwie tony. Tym bardziej znaczenie osiągniętego rezultatu robi wrażenie.
Samochód powstał w jednym egzemplarzu. Jego dalsze losy pozostają symbolem burzliwej historii epoki – oryginalny pojazd prawdopodobnie nie przetrwał wojny. ZIS-101 Sport pozostał więc przede wszystkim świadectwem ambicji konstruktorów, którzy w czasach dopiero rozwijającego się radzieckiego przemysłu samochodowego spróbowali stworzyć samochód o sportowym charakterze.
Dziś ZIS-101 Sport należy do najbardziej niezwykłych przedwojennych konstrukcji radzieckich. Nie był seryjnym modelem ani początkiem wielkiej linii sportowych ZIS-ów. Był natomiast odważnym eksperymentem – dowodem, że nawet w epoce ciężkich limuzyn i samochodów użytkowych można było marzyć o prędkości, aerodynamice i motoryzacyjnych emocjach.
